Hiểu AI · chọn đúng việc · làm đúng việc · làm chủ tri thức
Trên lớp: quan sát và thực hành ngắn. Buổi 2, chiều nay: thực hành xây dựng sản phẩm bằng công cụ AI trên một tình huống chung; áp dụng cho công việc ưu tiên trong bảng RICE ở bài tập giữa kỳ.
Lịch khóa học · hai ngày Thứ Bảy
Bốn buổi · một tuần thực hành trên công việc thực tế
Buổi
Ngày
Nội dung
Đầu ra
Buổi 1
T7 14/11 · sáng
Ba tư duy · hỏi đúng · đóng gói · kiểm chứng
Đề bài ưu tiên: người dùng, phạm vi, mức đóng gói
Buổi 2
T7 14/11 · chiều
Tool set · vibe coding · thang 5 cấp sản phẩm · an toàn dữ liệu
Sản phẩm cấp 2 trên case chung, dựng ngay trên lớp
Tuần giữa
14/11 – 21/11
Nâng một công việc thực tế lên một cấp
Sản phẩm chạy được, có đối chiếu
Buổi 3
T7 21/11 · sáng
Số liệu chính xác, tái lập được: biến động chi phí · BCQT · phân bổ lương
Cấp 2 → 3 → 4
Buổi 4
T7 21/11 · chiều
Số liệu cho ra quyết định: tối ưu lợi nhuận · đầu tư · kế hoạch năm · trình bày
Cam kết 4 tuần
1
Hiểu về AI
Câu hỏi chủ đạo
Trí thông minh của AI đến từ đâu?
Nội dung
Hai tầng trí thông minh · cơ chế dự đoán theo xác suất · điều xảy ra khi thiếu dữ liệu
Sau khối này
Giải thích được vì sao AI trả lời trôi chảy nhưng vẫn có thể sai, và cần cung cấp gì để giảm sai.
1 · Hiểu AI2 · Chọn việc3 · Hệ thống4 · Kỹ năng5 · Làm chủ
Hiểu về AI · hai tầng trí thông minh
Trí thông minh của AI đến từ đâu?
Tầng 1 · lõi model
Tầng 2 · tri thức được cung cấp
Là gì
Những gì AI đã học khi được huấn luyện
Những gì AI được đọc ngay lúc làm việc
Gồm
Chuẩn mực kế toán phổ biến, ngôn ngữ, suy luận
Câu lệnh, sổ chi tiết đính kèm, bảng mapping tài khoản, instruction của project, memory
Giới hạn
Không biết hệ thống tài khoản, quy tắc phân bổ, mẫu BCQT của doanh nghiệp
Nằm trong cửa sổ ngữ cảnh — dung lượng có giới hạn; khi vượt ngưỡng, AI giảm khả năng ghi nhớ phần đầu
Thời hạn
Cố định cho tới khi nhà cung cấp phát hành model mới
File mất khi mở phiên mới; instruction và memory ở lại
Phạm vi tác động
Chỉ bằng chọn model
Toàn quyền — cung cấp gì, khi nào, lưu giữ gì
Sử dụng AI hiệu quả là cung cấp đúng tri thức.
Hiểu về AI · cơ chế
AI không tra cứu — AI dự đoán từ tiếp theo có xác suất cao nhất
“Doanh thu thuần bằng doanh thu bán hàng trừ đi ? ”
các khoản giảm trừ doanh thu92%
giá vốn hàng bán5%
thuế giá trị gia tăng2%
chi phí bán hàng1%
Xác suất minh họa · không phải số đo của một model cụ thể
1Học mẫu, không học sự thật. Model được huấn luyện trên khối lượng văn bản rất lớn và nắm bắt các mẫu phổ biến — tầng 1.
2Trả lời là chuỗi lựa chọn. Mỗi bước chọn một từ có xác suất cao trong ngữ cảnh — nên câu trả lời luôn trôi chảy.
3Có yếu tố ngẫu nhiên. Cùng một câu hỏi, hai lần hỏi có thể ra hai kết quả khác nhau.
Trôi chảy không có nghĩa là đúng.
Hiểu về AI · hệ quả
Khi thiếu dữ liệu, AI không dừng lại — AI tự bổ sung bằng thông tin có vẻ hợp lý
Không đính kèm dữ liệu
AI tự bổ sung phần thiếu
Biên lợi nhuận gộp của showroom SA tháng 6 là bao nhiêu?
“Biên lợi nhuận gộp của showroom SA tháng 6 vào khoảng 8,5%, cao hơn mức trung bình ngành bán lẻ ô tô…”
Câu trả lời minh họa: AI không hề có dữ liệu này, nhưng vẫn đưa ra một con số rất cụ thể.
Có dữ liệu trong ngữ cảnh
AI dựa trên dữ liệu được cung cấp
Cùng câu hỏi · đính kèm sổ chi tiết tháng 6 · “không có trong dữ liệu thì nói không biết”
“Từ sổ đính kèm: doanh thu SA … , giá vốn … → biên gộp …%. Sổ không có dòng chiết khấu hãng, nên con số chưa gồm khoản này.”
Có nguồn, có phép tính, và nói rõ chỗ thiếu.
Đưa dữ liệu vàotầng 2 — không để AI suy đoán phần dữ liệu đã có
Cho phép nói “không biết”yêu cầu ghi nguồn cho từng con số
Đối chiếu một con số đã biếttổng khớp sổ — phần kiểm chứng cuối buổi
THỰC HÀNHHai tầng · 10 phút
Một câu lệnh, ba mức — mỗi mức bổ sung một lớp tri thức
“So sánh kế hoạch ngân sách Marketing 2027 với 2026. Liệt kê các thay đổi và cho biết thay đổi nào tôi cần hỏi lại người lập trước khi duyệt.”
Mức 0 · chỉ câu lệnh
Không đính kèm gì.
Kết quả: nội dung chung chung, không kiểm chứng được, dễ phát sinh thông tin sai.
Mức 1 · + hai bảng ngân sách
Sheet Tổng hợp và sheet Giả định.
Kết quả: số liệu chính xác, nhưng theo cách tiếp cận mặc định của AI.
Mức 2 · + mẫu của đơn vị
Thêm mẫu “5 câu hỏi trước khi duyệt”.
Kết quả: năm câu hỏi có số liệu, xếp theo tác động tài chính — theo cách làm của đơn vị.
Cùng model, cùng câu lệnh — đầu ra khác biệt rõ theo tri thức được cung cấp ở tầng 2: tài liệu, rồi cách làm.
Hai tầng · hình ảnh
Model và bộ hồ sơ được cung cấp
Hai tầng · câu chốt
Thủ thuật quanh model sẽ bị model mới thay thế
Dễ lỗi thời
Kỹ năng kỹ thuật quanh công cụ
Mẹo câu lệnh cho một phiên bản, công cụ nối thêm, tiện ích bọc ngoài.
Bền
Tư duy và tri thức của đơn vị
Đặt đúng bài toán · biết kiểm chứng · xây tri thức của phòng tài chính: mapping, quy tắc phân bổ, mẫu báo cáo.
Tri thức của phòng là tài sản nội dung — không bị thay thế, model mới còn tận dụng tốt hơn.
2
Chọn việc giao cho AI
Câu hỏi chủ đạo
Dùng AI vào việc gì, việc nào làm trước?
Nội dung
TD1 · Vùng lõi, tám chân dung nghề nghiệp TD2 · Giá trị: RICE, người dùng, phạm vi vừa đủ
Sau khối này
Một việc ưu tiên, có người dùng, phạm vi và tiêu chí hoàn thành.
1 · Hiểu AI2 · Chọn việc3 · Hệ thống4 · Kỹ năng5 · Làm chủ
TD1 · Vùng lõi · dùng AI để làm gì
AI khuếch đại năng lực ở đúng vùng được áp dụng
Vùng có nền tảngAI ×10 →Năng lực nhân lên
Vùng trốngAI ×10 →Con số không — dù câu trả lời vẫn trôi chảy
Ví dụ: kế toán trưởng hỏi AI về ghi nhận doanh thu — nhận ra ngay chỗ AI dẫn sai chuẩn mực. Cùng người đó hỏi về định giá DCF — nhận được một WACC trình bày trôi chảy nhưng không có cơ sở kiểm chứng.
Phần chìm của một bài toán đã giải
Kết quả chỉ là phần nổi
Phân rã một quyết định theo năng lực
Một quyết định, năm trụ năng lực
Quyết định chính sách giá bán
Kinh tế sản phẩm & thương mạiCommercial & Product EconomicsBiên theo dòng xe
Kế hoạch & dự báoPlanning & ForecastingSản lượng tại mỗi mức giá
Dữ liệu & phân tích kinh doanhData & Business AnalyticsHỏi giá · chốt đơn · tồn kho
Công nghệ & tự động hóaTechnology & AutomationCông cụ chạy hằng ngày
Ảnh hưởng các bên liên quanStakeholder InfluenceĐội ngũ bán hàng điều chỉnh cách chào giá
Phần AI không thay thế được: con người thay đổi hành động
Phân loại tham khảo trong nghề · Finance Leadership Capability Development
Tám chân dung × mười hai nhóm năng lực
Trọng yếuBổ trợChưa phải trọng tâm
Chọn một chân dung để xem năng lực trọng yếu, vùng chưa phải trọng tâm và lộ trình nghề nghiệp.
Vùng lõi · chọn vùng trước, chọn công cụ sau
Core · Growth · Discovery
Chọn một vùng để xem cách dùng AI, ví dụ và điểm cần dừng.
Phạm vi khóa học
Bảy trên mười hai nhóm năng lực
Kế toán & báo cáo
Kiểm soát & tuân thủ
Dữ liệu & phân tích
Kế hoạch & dự báo
Tài chính chiến lược
Công nghệ & tự động hóa
Kinh tế sản phẩm
Ảnh hưởng các bên
Thực thi & thay đổi
Lãnh đạo con người
Quản trị & đối ngoại
Giá trị bền vững
Ngoài phạm vi: kế hoạch thuế · chỉ số hài lòng khách hàng · dự báo dòng tiền chuyên sâu
THỰC HÀNHTD1 · 6 phút · cá nhân
Xác định vùng năng lực lõi — ghi ra giấy
1Công việc nào đồng nghiệp thường tham vấn anh/chị?
2Công việc nào anh/chị thực hiện nhanh hơn đồng nghiệp một cách tự nhiên?
3Công việc nào anh/chị muốn cải thiện nhưng chưa có thời gian đầu tư?
4Xác định phần giao nhau. Ghi thêm: chân dung nghề nghiệp hiện tại và chân dung mục tiêu.
Tiêu chí hoàn thành
Có một việc cụ thể nằm trong cả ba câu — không phải một lĩnh vực chung chung.
Lưu lại kết quả: phần TD2 sẽ chấm điểm RICE cho chính công việc này.
TD2 · Giá trị · có đáng làm không
RICE: việc nào đáng đóng gói trước?
R · Reach
Số lần dùng mỗi năm
= số người thực sự dùng kết quả × số lần mỗi người mỗi năm.
I · Impact
Tác động mỗi lần
3 · đổi một quyết định hoặc tránh sai sót lớn 2 · tiết kiệm nửa ngày 1 · tiết kiệm 1–3 giờ 0,5 · dưới 1 giờ · 0,25 · vài phút tính sau khi trừ thời gian kiểm lại
C · Confidence
Chắc đến đâu
100% · đã chạy trên dữ liệu thật 80% · đã thử một lần, dữ liệu đã có 50% · mới là ý tưởng dưới 50% · bỏ khỏi danh sách
E · Effort
Ngày công
Dựng + làm sạch dữ liệu + kiểm + hướng dẫn + bảo trì năm đầu.
Theo bậc: ½ · 1 · 3 · 5 · 10 ngày — khi chưa chắc chắn, chọn bậc cao hơn.
Điểm RICE = Reach × Impact × Confidence ÷ Effort
Một thừa số bằng 0 thì cả điểm bằng 0. Câu hỏi thường bị bỏ qua: ngoài người thực hiện, còn ai sử dụng kết quả?
RICE để xếp hạng các việc với nhau, không phải số tiền. Khi trình duyệt một đề xuất cụ thể, cần quy đổi ra giá trị tiền.
TD2 · đoán trước, so sau · số minh họa
Cùng một nỗi đau, năm cách đặt vấn đề — năm điểm RICE
Bối cảnh (giả lập): mỗi tháng phòng tài chính nhận ba file doanh thu từ ba phòng, số không khớp nhau; ban điều hành 6 người mất nửa buổi họp chỉ để thống nhất số nào đúng.
Bước 1 · đoán tham số cho từng cách — điểm và hạng tự tính
Đặt vấn đề là… → giao AI làm
Người
Lần/năm
Impact
Conf.
Effort
RICE
Hạng
Reach · người thật sự dùng × nhịp: ngày 250 · tuần 48 · tháng 12 · quý 4.
Impact · 3 đổi quyết định · 2 ½ ngày · 1 1–3 giờ · 0,5 <1 giờ.
Confidence · 100% chạy trên dữ liệu thật · 80% dữ liệu đã có · 50% ý tưởng.
Effort · ½ câu lệnh · 1 project · 3 công cụ + mapping · 1 tuần cần IT · 2 tuần+ mô hình.
Cùng nỗi đau, điểm chênh hơn 10 lần — 38,4 so với 3,6 — chỉ vì cách đặt vấn đề.
Reach đổi nhiều nhất. Đặt ở triệu chứng chỉ giúp một người; đặt ở gốc (một nguồn số) phục vụ toàn bộ ban điều hành.
Do the right thing trước, do things right sau. Có một nguồn số rồi, cách 4 lên Confidence 80% — 34,6 điểm.
TD2 · Giá trị · làm đến mức nào thì đủ
Giá trị của sản phẩm: đúng người dùng, phạm vi vừa đủ
1 · Nỗi đau thật
Có tên người đang thực hiện thủ công việc này. Không có tên — dừng.
2 · Vừa đủ
Bỏ tính năng này có ảnh hưởng công việc hoặc quyết định không? Không thì bỏ.
3 · Đúng người dùng
Ai ngồi trước màn hình, đang quyết định gì, trong bao nhiêu giây?
4 · Đo được kết quả
Chốt mức tiết kiệm công, giảm sai sót hoặc cải thiện quyết định để nghiệm thu.
Câu kiểm tra: ai dùng, làm việc gì, và kết quả nào cho thấy đã giải quyết được vấn đề?
Thứ tự ưu tiên khi duyệt: nỗi đau thật, đúng người dùng, phạm vi vừa đủ, kết quả đo được.
TD2 · ví dụ · số minh họa
Cùng một yêu cầu, hai bản giao — bản ít tính năng hơn mới là bản dùng được
Yêu cầu: giám đốc khu vực cần theo dõi biên lợi nhuận gộp của sáu showroom hàng tháng.
Bản trình diễn12 biểu đồ · hiệu ứng
Bản vận hànhbiên gộp · tháng 8
SC9,1%
SA8,3%
SF7,5%
SB6,9%
SE4,9%
SD4,3%
Ngưỡng 5,0% · đối chiếu: tổng doanh thu khớp sổ ✓
Tiêu chí
Bản trình diễn
Bản vận hành
Nỗi đau thật
“Để mọi người cùng xem”
Giám đốc khu vực, họp giao ban thứ Hai
Vừa đủ
12 biểu đồ, phần lớn không dẫn tới quyết định
Một bảng xếp hạng, ngưỡng cảnh báo
Đúng người dùng
Cần 5 phút để tìm ra showroom có vấn đề
Thấy hai showroom dưới ngưỡng trong 30 giây
Đo được kết quả
Chưa có tiêu chí nghiệm thu
Nhận diện đủ showroom dưới ngưỡng trong 30 giây; số khớp sổ
THỰC HÀNHTD2 · 10 phút · cá nhân
Một vấn đề thực tế, ba cách đặt vấn đề — chấm RICE từng cách
1Chọn công việc trong vùng lõi vừa xác định — công việc tốn thời gian hoặc thường phát sinh sai sót.
2Viết ba cách đặt vấn đề: một ở triệu chứng, một ở gốc, một ở mức tham vọng nhất. Mỗi cách ghi việc sẽ giao AI.
3Chấm R · I · C · E — Reach là người thực sự dùng; Effort tính cả bảo trì.
4Chốt đề bài: “Tôi giải quyết ___, cho ___ dùng để ___; đạt khi ___.” Loại một tính năng thừa và giải thích lý do.
Tiêu chí hoàn thành
Ba cách có điểm RICE; chọn một cách và chốt người dùng, phạm vi, tiêu chí hoàn thành.
Thảo luận: cách đứng đầu có trùng với cách anh/chị nghĩ tới đầu tiên?
3
Xây dựng cách làm dùng lại
Câu hỏi chủ đạo
Lần sau và người khác có dùng lại được không?
Nội dung
TD3 · Mức đóng gói phù hợp Dùng lại · kiểm soát · bàn giao
Sau khối này
Cách đóng gói, dữ liệu thay đổi và bước kiểm soát cho công việc đã chọn.
1 · Hiểu AI2 · Chọn việc3 · Hệ thống4 · Kỹ năng5 · Làm chủ
TD3 · Hệ thống · dùng lại và bàn giao
Xử lý từng lần hay xây dựng hệ thống?
Hỏi AI — xử lý từng lần
Xây dựng công cụ — hệ thống
Mỗi kỳ báo cáo
Nạp sổ chi tiết vào khung chat, giải thích lại từ đầu
Mapping và logic cố định, chỉ thay sổ chi tiết
Kết quả
Mỗi lần một khác
Tái lập được — chạy lại tháng trước ra đúng số đã phát hành
Chất lượng nằm ở
Trạng thái của người thực hiện tại thời điểm đó
Trong công cụ
Người khác
Không dùng lại được
Kế toán viên mới cho kết quả như kế toán trưởng
Câu kiểm tra: “Tháng sau có số mới, mất bao lâu để ra kết quả tương tự?” Có giữ lại quy tắc, đối chiếu được kết quả và bàn giao được cách làm không?
Nguyên tắc xuyên suốt khóa học: khi kết quả sai, điều chỉnh quy tắc — không điều chỉnh kết quả.
TD3 · ví dụ · số minh họa
Cùng một báo cáo quản trị tháng — hệ thống tốn công tháng đầu, hoàn vốn từ tháng thứ tư
Thời gian cộng dồn (phút) · BCQT sáu showroom SA–SF
THÁNG ĐẦU · XÂY DỰNG BA THÀNH PHẦN
1Quy tắc mapping — tài khoản kế toán → khoản mục BCQT, rút từ bộ công thức Excel cũ
2Khuôn trình bày — bố cục P&L theo showroom, cố định qua các tháng
3Dòng đối chiếu — tổng doanh thu, giá vốn khớp sổ chi tiết
Các tháng sau: nạp sổ chi tiết mới → kiểm dòng đối chiếu → đọc và chốt nhận định.
Phần lớn người làm bỏ cuộc ở tháng đầu, vì khi đó hệ thống tốn công gấp hơn hai lần. Câu hỏi đúng không phải “lần này mất bao lâu” mà là “sáu tháng tới mất bao lâu”.
TD3 · ví dụ · phân loại
Không phải việc nào cũng cần xây dựng hệ thống — ba câu hỏi để phân loại
Công việc
Lặp lại định kỳ?
Quy tắc ổn định?
Người khác dùng kết quả?
Mức đóng gói phù hợp
Tra cứu một điều khoản trong hợp đồng vay
Một lần
—
Không
Hỏi từng lần, kèm tài liệu gốc
Soạn thư phản hồi thư quản lý của kiểm toán
Năm một lần
Không
Có
Project — lưu bối cảnh, mẫu thư của năm trước
Phân tích một thương vụ đầu tư
Một lần
Không
Có
Project cho phân tích; mô hình định giá là công cụ riêng
Bình luận biến động chi phí tháng
Tháng
Phần lớn
Có
Công cụ một phần: khuôn và quy tắc cố định, người viết chốt nhận định
Đối chiếu công nợ phải thu
Tuần
Có
Có
Công cụ
Báo cáo quản trị theo showroom
Tháng
Có
Có
Công cụ
Ba mức đóng gói: hỏi từng lần · project · công cụ. Lặp lại nhiều, quy tắc ổn định → cân nhắc công cụ; việc một lần → hỏi từng lần hoặc giữ bối cảnh trong project.
Bước trung gian: project và instruction (phần 4.2) — đóng gói tri thức trước khi xây công cụ.
TD3 · ví dụ · dữ liệu, quy tắc và kiểm soát
Lỗi cấu trúc lộ ra ở tháng thứ hai — không phải tháng đầu
Thay đổi trong tháng 9
Bản hardcode
Bản vận hành
Mở thêm showroom SG
Sửa công thức ở nhiều trang; sót một chỗ thì tổng công ty thiếu SG mà không báo lỗi
Thêm một dòng vào danh sách showroom
Đổi tiêu thức phân bổ chi phí văn phòng: từ doanh thu sang số xe bán
Viết lại logic phân bổ
Sửa cột tỷ lệ trong bảng danh mục
Kế toán mở thêm tài khoản chi tiết chi phí bán hàng
Tài khoản mới bị bỏ qua — số vẫn ra, nhưng thiếu
Báo “tài khoản chưa có mapping”, dòng đối chiếu lệch
Một engine, nhiều lăng kính. Thay đổi dữ liệu hoặc cấu hình thì cập nhật bảng danh mục. Quy tắc nghiệp vụ mới có thể cần sửa logic và kiểm thử lại. Cùng một engine phục vụ ba người dùng — không xây dựng ba công cụ.
THỰC HÀNHTD3 · 5 phút · cá nhân
Thiết kế cách dùng lại cho công việc vừa chọn
1Lấy đề bài đã chốt ở TD2. Chọn mức đóng gói: hỏi từng lần, project hoặc công cụ; giải thích theo tần suất và công sức.
2Dữ liệu và quy tắc — liệt kê đầu vào thay theo kỳ, cấu hình cần tách riêng và quy tắc cần lưu.
3Kiểm soát — chọn phép đối chiếu với kết quả đã biết và một ngoại lệ phải cảnh báo.
4Bàn giao — ai vận hành, ai duyệt; ghi hướng dẫn để người tiếp nhận dùng được.
Tiêu chí hoàn thành
Có mức đóng gói, danh sách dữ liệu và quy tắc, phép đối chiếu, người vận hành và người duyệt.
Buổi 2, chiều nay: bản ghi này là đầu vào để xác định công việc nằm ở cấp nào trong thang năm cấp sản phẩm.
4
Kỹ năng làm việc với AI
Câu hỏi chủ đạo
Hỏi, đóng gói và kiểm chứng thế nào?
Nội dung
4.1 · Hỏi đúng trong một phiên 4.2 · Đóng gói tri thức · tầng 2 4.3 · Kiểm chứng trước khi ký
Sau khối này
Một câu lệnh được viết lại, một instruction có quy tắc – lý do – phạm vi, một checklist kiểm chứng.
1 · Hiểu AI2 · Chọn việc3 · Hệ thống4 · Kỹ năng5 · Làm chủ
4.1 · Hỏi đúng trong một phiên
Frame → Explore → Verify → Deliver — có vòng quay lại
↶ chưa đạt → thử hướng khác (Verify về Explore)
01 · FRAMEĐịnh vị bài toán
AI hỏi lại, viết lại đề bài thành một đoạn.
NGƯỜI DÙNG CHỐTvấn đề thật và tiêu chí đạt
02 · EXPLORETìm hướng, chạy thử
AI đề xuất 2–3 hướng, dựng bản thử.
NGƯỜI DÙNG CHỐTchọn hướng
03 · VERIFYKiểm chứng
AI liệt kê nhận định và nguồn; tổng có khớp sổ?
NGƯỜI DÙNG CHỐTmở nguồn gốc kiểm điểm then chốt
04 · DELIVERRa đầu ra
Viết theo người đọc, định dạng, độ dài đã chốt.
NGƯỜI DÙNG CHỐTđọc lại và ký tên
↶ phát hiện khung sai → định vị lại (Explore về Frame)
Sau Deliver: codify — để lần sau không phải bắt đầu lại từ đầu (phần 4.2).
4.1 · cách hỏi theo bốn vùng nhận thức
Hỏi theo vùng — và đổi vùng theo tín hiệu trong câu trả lời
… mình biết
… mình không biết
Biết …
1
Biết mình biết
Giao việc chặt — mẫu, cấu trúc, giọng văn. Tự đối chiếu nhanh.
2
Biết mình không biết
Nghiên cứu có giới hạn, bắt dẫn nguồn. Mở văn bản gốc.
Không biết …
3
Không biết mình biết
Để AI hỏi ngược, mỗi lần một câu. Người có kinh nghiệm xác nhận.
4
Không biết mình không biết
Khám phá góc nhìn, điều bỏ sót. AI khác soi chéo.
Tín hiệu trong câu trả lời
Sang
Trôi chảy nhưng không kiểm được — “trích nguyên văn, ghi số điều”
Vùng 2
Đúng nhưng chung chung — “hỏi tôi từng câu về cách bên tôi đang làm”
Vùng 3
Lộ khái niệm chưa nghĩ tới — “còn gì tương tự tôi đang bỏ sót?”
Vùng 4
Đủ ý, đủ căn cứ — “viết theo mẫu này, cho người đọc này”
Vùng 1
Bản nháp lộ chỗ thiếu căn cứ — “đoạn này chưa có nguồn”
2 hoặc 3
Core — việc đã thạo, thường mở thẳng ở vùng 1: giao việc chặt theo mẫu.
Growth — việc đang học, đi qua vùng 2 và 3: bắt dẫn nguồn, để AI hỏi ngược.
Discovery — việc mới hoàn toàn, mở ở vùng 4: AI lập bản đồ, chưa ra kết luận.
Ví dụ bốn vùng · bối cảnh · giả lập
Anh Khoa cần một ý kiến trong hai ngày — anh đang biết gì, chưa biết gì?
Bạn là ai
Anh Khoa, Giám đốc Tài chính. Mạnh về số và cách tính hiệu quả; chưa từng vận hành bán hàng qua livestream.
Bối cảnh
Khối Kinh doanh xin 2,4 tỷ năm đầu mở kênh livestream; kỳ vọng +15 tỷ doanh thu. Tổng giám đốc cần ý kiến trước họp thứ Hai.
Cần ra
Ý kiến một trang: duyệt / duyệt có điều kiện / trả lại.
Vùng 1
Cách tính lợi nhuận gộp, thời gian hoàn vốn; mẫu ý kiến một trang.
Vùng 2
Đề xuất giả định giá bán và chi phí livestream thế nào — phải đọc đúng trang.
Vùng 3
Cách công ty đang định giá trên các sàn — có trong đầu, chưa viết ra.
Vùng 4
Người duyệt một kênh bán mới hay bỏ sót gì? Chưa có khung.
Khung còn trống → mở ở vùng 4, xuống 3, 2 để có căn cứ, cuối cùng mới giao việc chặt ở vùng 1.
Một ví dụ, không phải công thức
Chuẩn bị ý kiến cho một đề xuất mở kênh mới
VÙNG 4“Khi duyệt một kênh bán mới, người duyệt hay bỏ sót câu hỏi nào?”
Ba câu hay sót: kênh mới có lấn doanh thu kênh cũ không, tồn kho tách hay chung, doanh thu ghi nhận vào mã nào.
VÙNG 3“Hỏi tôi từng câu về cách chúng tôi đang định giá trên các sàn.”
Câu 1: giá trên sàn đang thấp hơn giá kênh tạp hóa bao nhiêu?
VÙNG 2“Chỉ dựa trên đề xuất đính kèm: giá bán và chi phí livestream được giả định thế nào? Trích nguyên văn, ghi số trang.”
Trang …, mục …: “…” — trích nguyên văn.
KIỂMmở đề xuất gốc, đối chiếu số trang
VÙNG 1“Viết ý kiến gửi Tổng giám đốc theo mẫu một trang, dẫn đúng số đã kiểm.”
Hội thoại minh họa do giảng viên soạn
THỰC HÀNHHỏi đúng · 7 phút
Viết lại một câu lệnh đã sử dụng
1Mở lại một câu lệnh gần đây mà kết quả chưa đạt yêu cầu.
2Xác định nó ở vùng nào; viết lại câu mở đầu hợp với vùng đó.
3Nếu việc lặp lại mỗi kỳ: viết theo khuôn prompt công cụ bên phải.
4Thực hiện trong phiên mới. Ghi một dòng: kết quả khác ở đâu, nhờ thay đổi nào.
Prompt công cụ · bốn thành phần
1 · Vai trò và ngữ cảnh — dữ liệu gì, của bộ phận nào, để quyết định gì
2 · Quy tắc từng bước — gặp mã lạ xử lý thế nào
3 · Định dạng đầu ra — cột, sắp xếp, làm tròn, đơn vị
4 · Tự kiểm — tổng ra khớp tổng vào; thiếu thì báo thiếu, không tự điền
4.2 · Codify · để lần sau không làm lại
Hai cách để không phải bắt đầu lại từ đầu
Cách 1 · đóng thành công cụ
Ví dụ: một tệp HTML đối soát
AI xây dựng một lần, quy tắc nằm sẵn. Lần sau chạy độc lập — không cần AI, không tốn token.
Hợp với: việc lặp lại, quy tắc rõ — BCQT tháng, đối soát, dashboard.
Cách 2 · nuôi ngữ cảnh
Ví dụ: một project có instruction
AI đã hiểu mapping, văn phong, người đọc. Lần sau xử lý cùng loại việc rất nhanh.
Hợp với: việc cần phán đoán — bình luận biến động, ý kiến thẩm định.
Thang 5 cấp sản phẩm · lên cấp không cần thêm code, cần thêm kiểm soát · chi tiết ở buổi 2
1 · Dùng một lầncá nhân, trong khung chat
2 · Tool cá nhâncá nhân, sử dụng định kỳ
3 · Tool chia sẻlãnh đạo, đồng nghiệp truy cập qua đường dẫn
4 · Team cùng làmnhiều người cùng nhập liệu, có phân quyền
5 · Hệ thống vận hànhtoàn doanh nghiệp, vận hành tự động
Tầng 2 · đặt tri thức đúng chỗ
Tri thức ổn định lưu trong project — phiên làm việc dành cho nhiệm vụ hiện tại
Trò chuyện đơn lẻ
Project
Dựa vào
Câu lệnh và file nạp trong phiên
Thêm instruction và memory của project
Mở phiên mới
Không còn dữ liệu, phải nạp lại từ đầu
Instruction, tài liệu nền, memory vẫn còn
Hợp với
Việc làm một lần, câu hỏi nhanh
Khối việc lặp lại: cùng người đọc, cùng mẫu, cùng nguồn
Đặt vào đây
Sổ chi tiết tháng này, đề xuất cần duyệt tuần này
Mapping tài khoản → dòng BCQT, quy tắc phân bổ, định nghĩa chỉ số, mẫu báo cáo đã duyệt
Một project = một khối việc lặp lại. Mỗi kỳ báo cáo là một cuộc trò chuyện bên trong project, không phải project mới.
Project trên tài khoản cá nhân chỉ chứa tài liệu được phép đưa ra ngoài. Ba tầng dữ liệu: trình bày ở buổi 2.
Tầng 2 · seed rồi grow
Khởi tạo tri thức một lần — bồi đắp trong suốt vòng đời project
Seed · 1
AI phỏng vấn người dùng
Mỗi lần một câu: việc, người đọc, nguồn, quy tắc dữ liệu, lỗi hay gặp.
BCQT kỳ trước đã duyệt, bảng mapping, định nghĩa chỉ số.
Seed · 4
Chạy thử, so sánh với phiên mới
Chỗ nào project chưa hơn → bổ sung instruction.
Grow · chủ động · 1–2 tháng
Lỗi lặp từ hai lần → thành quy tắc. Quy định đổi → sửa ngay. Một người sửa, một người duyệt.
Grow · tự động · soát hằng tháng
Memory tự ghi qua các phiên. Mỗi tháng xóa điều sai; điều ổn định chuyển vào instruction.
Tầng 2 · prompt tạo tri thức
Điều chỉnh AI bằng một câu hoàn chỉnh
Câu điều chỉnh dễ bị quên
Câu điều chỉnh tạo được tri thức — quy tắc · vì · áp cho
“Ngắn lại.”
“Báo cáo gửi Tổng giám đốc tối đa 1 trang, vì anh ấy đọc trên điện thoại giữa các cuộc họp. Áp cho mọi báo cáo gửi ban điều hành.”
“Sai rồi.”
“Doanh thu luôn ghi doanh thu thuần, vì ban điều hành so sánh trên doanh thu thuần. Áp cho mọi bảng số.”
“Phân bổ lại đi.”
“Chi phí văn phòng chung phân bổ theo doanh thu thuần chi nhánh, vì đó là quy tắc đã thống nhất với kiểm toán. Áp cho mọi BCQT theo chi nhánh.”
Yêu cầu trực tiếp — “Hãy nhớ: …”
Xác nhận lại — “Bạn vừa nhớ điều gì?”
Khi đã ổn định thì chuyển — đúng qua 2–3 phiên → đưa vào instruction
Codify cách 1 · đúc khuôn
Không cần xác định trước toàn bộ yêu cầu — nhận diện kết quả đúng khi nhìn thấy
1Nạp dữ liệu mẫu20 dòng là đủ, có cả ngoại lệ
2Điều chỉnh tới khi đạt yêu cầuKinh nghiệm nghề nghiệp được chuẩn hóa vào công cụ
3Chốt khuôn thành lờiĐịnh dạng, quy tắc, cách trình bày
4Kỳ sau chỉ nạp dữ liệuKhuôn giữ nguyên
Báo cáo kỳ trước đã duyệt là bộ dữ liệu huấn luyện. Chạy khuôn trên ba kỳ đã phát hành; khớp cả ba là đạt.
Codify · kiến trúc hóa
Mỗi bộ phận báo cáo một con số khác nhau — do thiếu danh mục gốc
Master data trong phòng tài chính
Hệ thống tài khoản, bảng mapping tài khoản → dòng BCQT, danh mục bộ phận, trung tâm chi phí, khách hàng.
Đây là nghiệp vụ của đơn vị — AI không thể tự biết.
Tách khỏi logic
Tài khoản mới mở → thêm một dòng vào bảng mapping, không sửa công cụ.
Ví dụ: tháng 9 kế toán mở tài khoản chi phí mới cho livestream. Bảng mapping chưa có → công cụ âm thầm bỏ qua → BCQT thiếu 1,2 tỷ chi phí. Bắt công cụ cảnh báo mã lạ, không dồn vào nhóm “Khác”. số minh họa
4.3 · Kiểm chứng trước khi ký
Mười ba câu trước khi ký một công cụ, báo cáo hay quy trình có AI
Có đáng làm không
Ai là người sử dụng? Tên người cụ thể, bao lâu một lần.
RICE đã tính người thực sự dùng, trừ thời gian kiểm, tính bảo trì?
Hiện ai đang thực hiện thủ công, mất bao lâu?
Có đúng không
Tổng ra khớp tổng vào — khớp sổ cái bằng con số cụ thể.
Đã tự tính thủ công 3–5 dòng mẫu.
Gặp mã lạ thì cảnh báo, không âm thầm bỏ qua.
Có bước người xem trước — không phải hộp đen.
Chạy lại kỳ đã phát hành ra đúng số cũ.
Ghi người chạy, phiên bản, ngày dữ liệu — ba tháng sau tái lập được.
Có dùng lại được không
Chạy hai lần cùng dữ liệu ra cùng kết quả.
Dữ liệu tháng khác vẫn đúng; mapping nằm ngoài logic.
Người khác tự vận hành được.
Có an toàn không
Dữ liệu thuộc tầng nào; tầng nhạy cảm đã làm sạch. (buổi 2)
Đọc tín hiệu
Không lỗi nào là lỗi của AI — tất cả là lỗi mô tả quy tắc
Hiện tượng
Nguyên nhân thật
Mỗi lần chạy cho kết quả khác nhau
Quy tắc chưa đủ chặt
Tổng không khớp sổ cái
Có dòng bị bỏ qua âm thầm
Ra số nhưng không biết đúng hay sai
Chưa có bước đối soát
Đúng với file này, sai với file tháng sau
Quy tắc gắn chặt vào dữ liệu
Có vẻ hợp lý nhưng số liệu không có thật
AI điền chỗ trống thay vì báo thiếu
Càng điều chỉnh càng phức tạp
Đang sửa kết quả thay vì sửa quy tắc
Khi kết quả sai, điều chỉnh quy tắc — không điều chỉnh kết quả.
5
Làm chủ tri thức
Câu hỏi chủ đạo
Dùng AI thường xuyên mà không suy giảm năng lực?
Nội dung
Nghiên cứu 758 tư vấn viên BCG · bốn mức sở hữu đầu ra · năm nguyên tắc
Sau khối này
Tự xác định mức sở hữu của đầu ra AI gần nhất và áp dụng năm nguyên tắc ngay trong tuần.
1 · Hiểu AI2 · Chọn việc3 · Hệ thống4 · Kỹ năng5 · Làm chủ
Dùng AI thường xuyên có làm suy giảm năng lực? · dự đoán
758 tư vấn viên BCG, một nửa được dùng AI
Loại việc 1
Nằm trong năng lực của AI
Nhiều đầu việc sáng tạo, viết và phân tích quanh một sản phẩm mới.
Loại việc 2
Nằm ngoài năng lực của AI — có chủ đích
Một bài toán kinh doanh phải ghép bảng số với ghi chú phỏng vấn để tìm ra nguyên nhân gốc. AI vẫn trả lời rất trôi chảy.
Ở loại việc 2, nhóm dùng AI tìm ra đáp án đúng nhiều hơn, tương đương hay ít hơn nhóm không dùng?
Kết quả · đáp án C
Trong vùng AI giỏi thì tốt hơn — ngoài vùng đó thì sai nhiều hơn
Loại việc 1 · trong năng lực AI · nhóm dùng AI so với không dùng
Số việc hoàn thành+12%
Tốc độ+25%
Chất lượng+40%
Loại việc 2 · ngoài năng lực AI · tỷ lệ trả lời đúng
Không dùng AI
84%
Có dùng AI
60–70%
Càng tin AI → càng ít tư duy phản biện.
Càng tự tin vào chuyên môn của mình → càng phản biện nhiều.
Suy giảm năng lực tư duy không đến từ việc dùng AI, mà từ việc tin AI hơn tin chuyên môn của mình.
Nguồn: Dell'Acqua và cộng sự, HBS × BCG, 2023 — 758 tư vấn viên, GPT-4 · Lee và cộng sự, Microsoft Research × Carnegie Mellon, CHI 2025 — 319 người làm công việc tri thức. Ranh giới năng lực AI đã dịch chuyển; chỉ giữ cơ chế.
Minh họa · hai cách AI hỗ trợ
Cùng một câu hỏi, hai kiểu trả lời
AI đưa đáp án
AI dẫn từng bước
Vì sao chi phí vận chuyển tháng 8 tăng 18%?
Nguyên nhân chính: giá nhiên liệu tăng, số chuyến tăng do mùa cao điểm. Kiến nghị: đàm phán lại hợp đồng.
Vì sao chi phí vận chuyển tháng 8 tăng 18%?
Trước khi kết luận: anh/chị đã tách phần tăng do số chuyến và do đơn giá chưa? Có hóa đơn tháng 7 nào ghi nhận trễ sang tháng 8 không?
Tiếp nhận kết luận → đưa vào báo cáo → lần sau vẫn phụ thuộc AI
Tự phân tích số liệu → hiểu nguyên nhân → lần sau tự thực hiện được
Hội thoại minh họa · yêu cầu AI: “đừng đưa kết luận, hãy hỏi tôi từng bước”
Mức độ sở hữu đầu ra · Finance Leadership Capability Development
Đầu ra trôi chảy dễ tạo cảm giác đã hiểu
Mức 1AI-generatedAI tạo, người dùng tiếp nhận
Biểu hiện
Có đầu ra ban đầu; chưa kiểm logic, giả định, giới hạn.
Cách hiểu
Điểm khởi đầu — cần kiểm chứng tiếp.
Ví dụ
Sử dụng nguyên văn bình luận biến động chi phí tháng 8 do AI viết vào báo cáo.
Mức 2AI-assistedAI hỗ trợ, người dùng kiểm soát
Biểu hiện
Hiểu, kiểm và điều chỉnh được đầu ra của AI.
Cách hiểu
Có năng lực tác nghiệp với sự hỗ trợ.
Ví dụ
Đối chiếu bình luận với sổ chi tiết, sửa hai nhận định sai trước khi gửi.
Mức 3AI-enabledAI mở rộng năng lực
Biểu hiện
Dùng AI giải bài toán mới, chịu trách nhiệm về kết quả.
Cách hiểu
Bằng chứng mở rộng năng lực.
Ví dụ
Lần đầu dựng mô hình độ nhạy giá cùng AI, tự kiểm và đưa vào tờ trình.
Mức 4AI-scaledAI nhân rộng cho cả đội
Biểu hiện
Thiết kế quy trình, bước kiểm soát, tri thức để cả đội làm tốt hơn.
Cách hiểu
Bằng chứng năng lực Lead.
Ví dụ
Cả phòng dùng chung project lập BCQT có bước tự kiểm; người mới chạy ra cùng kết quả.
Ranh giới: giải thích được vì sao ra con số đó
BỐN MỨC TRƯỞNG THÀNHLearn · hiểu công thức→Apply · dữ liệu thật→Solve · ghép nhiều năng lực→Lead · người khác tái lập được
Ba cấp độ của “làm được”
Sở hữu sản phẩm chưa phải là làm chủ
Làm chủ phán đoánThị trường có chấp nhận mức sản lượng mô hình đòi hỏi?
Hiểu cơ chếVì sao giảm giá vài phần trăm có thể mất phần lớn biên
Sở hữu sản phẩmCó mô hình CVP · ra một con sốAI thực hiện với chi phí rất thấp
THỰC HÀNHNăm nguyên tắc · số minh họa
Vì sao chi phí vận chuyển tháng 8 tăng 18,5%?
Tuyến · loại
T7 chuyến
T7 đ.giá
T8 chuyến
T8 đ.giá
HCM–Cần Thơ
48
2,30
52
2,35
HCM–Đồng Nai
42
2,20
44
2,25
HCM–Vũng Tàu
30
3,20
32
3,25
Chuyến gấp
—
—
5
3,40
Hóa đơn T7 về trễ
—
12,0 tr
Tổng chi phí
298,8 tr
354,2 tr
Đơn giá: triệu đồng/chuyến · số minh họa
Sau buổi 1 · nối sang buổi 2 chiều nay
Thực hành trên tình huống chung — áp dụng vào công việc riêng ở bài tập giữa kỳ
Chiều nay · trên lớp
Case BCQT chung
Lớp phát sẵn bộ báo cáo Excel cũ và sổ chi tiết tháng mới, đã phi định danh. Không cần chuẩn bị dữ liệu riêng.
Kết quả buổi sáng
Đề bài ưu tiên
Kèm câu “Tôi giải quyết ___, cho ___ dùng để ___; đạt khi ___” và mức đóng gói, phép đối chiếu từ TD3. Chiều nay dùng để xác định cấp độ; là đề bài cho bài tập giữa kỳ.
Chuẩn bị cho bài tập giữa kỳ
File mẫu + số đối chiếu
Vài chục dòng, có cả ngoại lệ, đã bỏ tên khách, mã số thuế, số tài khoản · một con số tổng phải khớp.
Bài tập giữa kỳ · mức 1 · ĐạtCấp 2Tool cá nhân chạy lại được, dòng đối chiếu khớp con số kiểm soát
Mức 2Cấp 3Người khác đọc hiểu qua đường dẫn, không cần hỏi lại
Mức 3Cấp 4Nhiều người cùng nhập, có phân quyền
Dấu hiệu làm chủ không phải làm lại giống bản mẫu, mà là nhận ra khi nào bản mẫu không còn đúng.
Đề bài giao cuối buổi 2 chiều nay · nộp trước buổi 3, T7 21/11.